In Frankrijk is de meest voorkomende schoenmaat bij volwassen mannen ongeveer 42. Dit richtpunt, dat vaak als een ‘gemiddelde’ wordt voorgesteld, is eerder gebaseerd op frequentiegegevens dan op een nauwkeurige statistische berekening. Als je begrijpt wat dit cijfer inhoudt en vooral wat het niet zegt, krijg je een beter beeld van de uitdagingen rond maatvoering, comfort en productie in de schoenenindustrie.
Voetlengte en schoenmaat: twee maten die je niet met elkaar moet verwarren
De Europese schoenmaat (het zogenaamde ‘Parijse punt’-systeem) komt niet rechtstreeks overeen met de voetlengte in centimeters. De extra ruimte die elke fabrikant inbouwt, kan de werkelijke schoenmaat met een halve of zelfs een hele maat doen verschillen.
Een studie die in 2019 in Scientific Reports werd gepubliceerd en gebaseerd was op meer dan een miljoen voetscans die in Europese winkels waren verzameld, stelde vast dat de meest voorkomende voetlengte bij mannen 270 mm was. Dit cijfer is geen representatief gemiddelde voor de Franse bevolking, aangezien de steekproef meerdere landen omvat en beperkt is tot klanten van winkels met scanners.
Met andere woorden: als we het hebben over de gemiddelde schoenmaat bij mannen, moeten we onderscheid maken tussen de meest verkochte schoenmaat (de statistische modus) en de gemiddelde voetlengte (het rekenkundig gemiddelde). Die twee waarden vertellen niet hetzelfde verhaal.

Schoenmaat 42 in Frankrijk: een veelvoorkomend richtpunt, geen berekend gemiddelde
De nationale meetcampagne die het IFTH tussen 2003 en 2005 uitvoerde, is nog altijd de meest geciteerde referentie. Uit de resultaten blijkt dat de meest voorkomende schoenmaten bij volwassen mannen 41 en 42 zijn. Op basis van de openbaar beschikbare gegevens uit deze campagne kan geen gemiddelde mannenmaat tot op een tiende nauwkeurig worden vastgesteld.
Sindsdien is er in Frankrijk geen nationale enquête van vergelijkbare omvang gepubliceerd. De cijfers die de ronde doen, vaak afgerond op 43, zijn afkomstig uit commerciële bronnen of extrapolaties. Soms weerspiegelen ze eerder veranderingen in de verkoop dan een nauwkeurige antropometrische meting.
Dat onderscheid is belangrijk. Een winkelier die beweert dat ‘de gemiddelde schoenmaat in twintig jaar van 41 naar 43 is gestegen’, heeft het waarschijnlijk over de verschuiving in de meest bestelde maat in zijn assortiment, niet over een gecontroleerd bevolkingsonderzoek.
Factoren die de voetmaat bij mannen beïnvloeden
Verschillende variabelen verklaren de uiteenlopende schoenmaten binnen de mannelijke bevolking en de veranderingen die van generatie op generatie worden waargenomen.
- Lichaamslengte en voeding: de gemiddelde lichaamslengte van Fransen is in de loop der decennia toegenomen. De voeten zijn meegegroeid, omdat voetlengte samenhangt met de lichaamslengte.
- Genetica en etnische afkomst: de vorm, breedte en wreefhoogte van de voet verschillen per bevolkingsgroep. Dezelfde schoenmaat kan bij heel verschillende voetvormen horen.
- Leeftijd en gewicht: de voet wordt breder en kan met het ouder worden iets langer worden, doordat de gewrichtsbanden verslappen en het gewicht toeneemt. Een man van 55 draagt niet altijd dezelfde schoenmaat als toen hij 25 was.
- Gezondheid: bepaalde aandoeningen (diabetes, artritis, chronische oedeemvorming) veranderen het volume van de voet en vereisen schoenen die zowel in de breedte als in de lengte goed passen.
Deze factoren laten zien dat de schoenmaat op zichzelf geen volledig beeld van de voet geeft. Twee mannen met schoenmaat 42 kunnen totaal verschillende voetvormen hebben.
Voetbreedte: het criterium dat op schoenlabels ontbreekt
De analyse van de in 2019 gepubliceerde scans wijst op een vaak genegeerd gegeven: de uiteenlopende voetbreedtes zouden meerdere opties per lengte vereisen. De meeste Europese fabrikanten bieden per schoenmaat slechts één standaardbreedte aan, terwijl de werkelijke variatie aanzienlijk is.
In de praktijk zal een man met een voetlengte van 270 mm en een brede voorvoet zich niet prettig voelen in een standaardmaat 42. Hij kiest dan uit noodzaak maat 43, wat zowel de verkoopstatistieken als het beeld van de ‘juiste schoenmaat’ vertekent.

Enkele gespecialiseerde merken, voornamelijk uit Engelstalige landen, bieden verschillende breedtematen aan (D, E, EE en zelfs 6E). In Frankrijk blijft dit systeem marginaal: consumenten kiezen er doorgaans tussen een hele maat en de daaropvolgende halve maat, zonder optie voor een andere breedte.
Waarom de breedte de statistieken beïnvloedt
Wanneer onderzoeken alleen de voetlengte meten om daaruit een schoenmaat af te leiden, blijft deze compensatie buiten beschouwing. Het verschil tussen de theoretische schoenmaat (op basis van de lengte) en de gekochte schoenmaat (beïnvloed door de breedte) kan oplopen tot een hele maat. De ‘gemiddelde’ gekochte schoenmaat is dus systematisch groter dan de maat die hoort bij de gemiddelde voetlengte.
Schoenmaatsystemen en omrekeningen tussen landen
Internationale vergelijkingen van schoenmaten zijn vaak misleidend. Het Europese systeem (Parijse punt), het Britse systeem en het Amerikaanse systeem gebruiken verschillende schalen, met elk een ander meetuitgangspunt.
De omrekentabellen lopen uiteen en elk merk hanteert eigen toleranties. Een maat 42 van een Italiaanse fabrikant heeft niet precies dezelfde binnenafmetingen als een maat 42 van een Duitse fabrikant.
Door het gebrek aan standaardisatie zijn vergelijkingen tussen landen onzeker. De bewering dat ‘Amerikanen gemiddeld maat 10 dragen’ en ‘Fransen maat 42’ betekent niet dat hun voeten verschillend van formaat zijn. De schalen zijn simpelweg niet zonder nauwkeurige omrekening met elkaar te vergelijken.
Wat schoenmaatstatistieken niet meten
Cijfers over de gemiddelde schoenmaat, of ze nu afkomstig zijn uit meetcampagnes of commerciële gegevens, laten verschillende aspecten buiten beschouwing. De vorm van de voet (Egyptisch, Grieks of Romeins), de hoogte van de wreef en de soepelheid van de voetzool: geen van deze kenmerken komt in een schoenmaat tot uiting.
Voor de industrie heeft deze vereenvoudiging gevolgen. Het retourneren van online gekochte schoenen vormt een aanzienlijk deel van de verkopen en heeft vaak te maken met de pasvorm, niet met de schoenmaat. Een 3D-voetscan, die bij Franse winkeliers nog weinig wordt gebruikt, zou op termijn uitgebreidere gegevens kunnen opleveren dan alleen de voetlengte.
Maat 42 blijft een nuttig richtpunt om te begrijpen welke maat de meeste Franse mannen hebben. Maar de voet tot één cijfer reduceren betekent negeren dat comfort van minstens drie dimensies afhangt: lengte, breedte en volume. Als er nieuwe meetcampagnes komen, zullen die deze factoren moeten meenemen om statistieken op te leveren die echt bruikbaar zijn.



